In het veld – Water voor de Grote Beek
Het veerpontje van Dieren vaart, gelukkig stroomt er nog genoeg water door de IJssel. Vandaag verkennen we met achttien collegas het stroomgebied van de Grote Beek. We gaan op de fiets. Het is begin juni en het is overal droog, de paden stuiven. Met hoogtekaart, bodemkaart en hydrologische kaarten, en een grondboor, bekijken we belangrijke punten in het gebied. Collegas van Waterschap Rijn en IJssel fietsen met ons mee en leggen hun plannen voor de Grote Beek en Hummelose beek uit.
Hoe ga je hier de Natuurherstelverordening uitvoeren? We hebben te maken met boeren, landgoedeigenaren, dorpsbewoners, allen met hun eigen belangen en wensen. Het waterschap moet vooruitkijken: mitigerende maatregelen treffen voor klimaatverandering, voorbereid zijn op meer droogte en hitte. De provincie heeft haar eigen beleid. En daarbovenop komt de Natuurherstelverordening.
We stoppen bij enkele punten waar afgelopen jaren maatregelen uitgevoerd zijn. Een afgegraven maisakker is getransformeerd in een moeras met lisdodden en kattenstaart, her en der zien we zelfs orchideeën in het riet schemeren. De lokale bewoners zijn enthousiast en werken mee aan landschapsbeheer. Hun tuin sluit aan op het moeras aan de overkant van hun huis. Daarna fietsen we verder naar de Hummelose beek. Hier zijn prachtige brede houtwallen aangelegd, die echt als groene dooradering kunnen dienen.
De volgende stop is bij de Zumpe, aan de rand van Doetinchem. Hier stroomde in de laatste ijstijd een vlechtende rivier, waarin zich veen vormde. Later is veel veen afgegraven, maar tot in de vorige eeuw bleef het een drassig gebied met kwel. In die periode werd het deels droog gelegd en er werd zand en ander materiaal opgebracht.
Onze gids, André Jansen, kan met verve vertellen over zijn jeugd. Schoolkinderen moesten elke dag na school een kruiwagen zand naar de Zumpe brengen. Hier lag ook nog, opgehoogd en wel, een oefenveld van de Graafschap. Totdat de gemeente besloot om een rondweg aan te leggen en daarbij te kijken hoe de Zumpe weer in oude glorie teruggebracht kon worden. Een herstelmaatregel was het afgraven van alle opgebrachte grond tot op de kalkrijke zandlaag. Het terrein heeft sinds drie jaar weer een golvend reliëf, in feite de vorm van de vroegere vlechtende rivier. Grote drainerende sloten zijn opgevuld, waardoor de hydrologie hersteld is. Door de kalk in de bodem is er binnen een paar jaar een enorme toename van zeldzame plantensoorten ontstaan, we zien o.a. oranje en weidehavikskruid, koprus, rode waterereprijs, waterviolier en kranswieren. Het bewijst dat natuurherstel werkt als je heel gericht ingrijpt: niet vijftig centimeter van de bouwvoor afgraven, maar proberen het oude reliëfrijke oppervlak te volgen en de hydrologie herstellen.
s Avonds logeren we met zijn allen in Kasteel Hackfort, net buiten ons studiegebied. Het gebouw, eigendom van Natuurmonumenten, is groot genoeg voor het hele team. We hebben allemaal een grote, fantastische kamer met riant uitzicht. Het geeft een echt kasteelgevoel. Een welkome traktatie na twee lange dagen fietsen, boren en scheppen met netten. We duiken dan ook snel in bed. En nee, geen Achterhoekse veengeest of klopgeest gehoord…
THEO VAN DER SLUIS